Platform Profielactueel - beroepsonderwijs, burgerschap en (sociale) duurzaamheid

Lessen in burgerschap - hoe democratieën (dis)func

Lessen in burgerschap - hoe democratieën (dis)functioneren in tijden van een pandemie

25 jun 2020 | Nieuws

Foto: De cover van onze mei-editie van Vaktijdschrift Profiel Online - voor abonnementen klik hier

In de VS is sprake van een Perfect Storm: een pandemie-hotspot, de ernstigste economische depressie sinds 1930 en anti-racisme demonstraties in tientallen steden. Het weerspiegelt het disfunctioneren van de democratie onder Donald Trump.

  • Lees het artikel in de Washington Post van 3 juni 2020 over de autocratische machtsgreep van Donald Trump in een democratisch bestel - Is it time to call Trump the f-word?, lees hier meer

De VS gelden als een pandemie hotspot en een land met een lange racistische traditie. Beide zijn nu samengekomen door de dood donderdag 28-05 van George Floyd, een jonge Afro-Amerikaan, als gevolg van een actie in Minneapolis door politie-agenten. Binnen twee dagen ontvlamden in 25 steden in de VS protesten en clashes tussen ordetroepen en demonstranten. President Donald Trump gooide olie op het vuur door beledigende opmerkingen richting de democratische burgemeester en demonstranten in de stad. Trump heeft nu te maken met een ongekende 'Perfect storm' in het land, grotendeels ten gevolge van zijn eigen houding en gebrek aan visie, beleid en daadkracht.

Zijn autocratische houding ondermijnde de afgelopen jaren al de democratie, fatsoensnormen en de taken van Congres en Senaat. Maar in januari ontkende hij de ernst van het coronavirus. Pas drie maanden later kwam er enige ongecoordineerde actie. Het resultaat zien we nu in de meest heftige situatie en wanorde sinds de Amerikaanse Burgeroorlog 150 jaar geleden. 

Niet overal in de wereld is door regeringen en overheden de coronapandemie op dezelfde en op consequente wijze bestreden. In diverse landen met een autocratische structuur en/of een leider met een autocratische houding werden pas laat maatregelen genomen, maar lang niet op de wijze die nodig was.

  • In Brazilië, een hotspot voor corona, is president Bolsenaro al maandenlang een fel ontkenner van de ernst. Hij noemt de angst voor het coronavirus ‘hysterisch’ en wil dat bestuurders de coronamaatregelen in zijn land weer terugdraaien. Als gevolg daarvan neemt de pandemie in omvang toe en oogst Bolsenaro groeiende kritiek en verzet.
  • In de VS heeft president Trump, na maanden van ontkenning, negeren van waarschuwingen en gebrek aan daadkracht in de eerste maanden van 2020, de wetenschappers en elke federale verantwoordelijkheid definitief de rug toegekeerd. In enkele maanden tijd raakten 40 miljoen mensen hun baan kwijt. Met 100.000 doden in twee maanden tijd tellen de VS 30% van alle doden in de wereld. Wetenschappers van Columbia University hebben berekend dat als in maart de regering twee weken eerder had besloten tot een landelijk beleid van physical distancing 83% van de slachtoffers voorkomen had kunnen worden. 
  • Trump has sown hatred of the press for years. Now journalists are under assault from police and protesters alike. Klik hier
  • Groot-Brittannië telt 43.000 overledenen, het grootste aantal in Europa, mede een gevolg van (te) laat en ongeco?rdineerd reageren. Topadviseur Cummings in de populistisch getinte regering Johnson brak in april meermaals de lockdown-regels, werd betrapt en weigert af te treden of zich te verontschuldigen.

Een democratie onder druk
In Brazilië en de VS bestaat nog een vrije pers maar ze staan onder een enorme druk van de eigen regering. Trump noemt de vrije pers al jaren fake news. Hij noemt de strijd tegen de pandemie 'gewonnen' en put zich uit in beledigende tweets aan tegenstanders en critici, in tegenstrijdige berichten en bevelen en in de oproep zonder meer industrie en scholen weer te openen. Terwijl Trump in de verkiezingscampagne van 2016 heel duidelijk propageerde: ‘I alone can fix this’, zien critici een persoon die totaal ongeschikt is voor de positie, iemand die de enormiteit van de ramp niet aan kan, geen leiding kan geven, zijn macht misbruikt en golf speelt terwijl het land in chaos en rouw ondergedompeld is. 

Hieronder de hoofdpagina van de Washington Post - 28 mei 2020. De VS tellen 100.000 coronaslachtoffers. Van hen had 80% kunnen overleven als Donald Trump in januari, februari en maart de vele waarschuwingen en signalen niet had genegeerd vanwege zijn obsessie eind 2020 te worden herverkozen. 'Slechte' cijfers over corona moesten worden voorkomen. Ook toen er geen ontkennen meer aan was en de ICU's in ziekenhuizen volstroomden en bedrijven moesten sluiten ontbrak het aan een gedegen beleid ter preventie en bestrijding van corona. Dat is tot op de dag van vandaag het geval.

Volop lessen in burgerschap
De pandemie biedt, te midden van alle tragiek en ontwrichting die het wereldwijd veroorzaakt, volop lessen in burgerschap. Juist in tijden van nood worden mensen, samenlevingen en structuren en systemen op hun houdbaarheid en waarde getest. Wat heb je nodig:

  • leiders in regering en politiek die in staat zijn een ramp het hoofd te bieden. Leiders die het in hen gestelde vertrouwen niet beschamen.
  • Aandacht voor de rechten van de burger en het onderhouden van die rechten.
  • Een stelsel van sociale en economische steun dat tegen een stootje kan en dat een tijdelijke inzinking van de conjunctuur kan dragen.
  • Een ambtelijk apparaat dat functioneert, dat flexibel is en dat de eigen verantwoordelijkheid en functie goed kent – dienstbaar zijn aan de burger.
  • Wetenschappers die in vrijheid onderzoek kunnen doen en kunnen signaleren wanneer er moet worden ingegrepen en wat er nodig is
  • Een stelsel van gezondheidszorg en onderwijs dat in techniek en kennis op niveau is en waarin professionals de eigen verantwoordelijkheid jegens zichzelf en de samenleving kennen.
  • De garantie van een open en oprechte berichtgeving door een vrije pers. Niets weegt op tegen een omgeving waarin het vrije woord telt en kan gedijen. Juist in deze tijd, 75 jaar na de beëindiging van de Tweede Wereldoorlog die tientallen miljoenen doden eiste omdat dictatoriale regimes in Europa en in Azië de wereldheerschappij wilden, bewijst een virus de onvervangbare waarde van het vrije woord.

Dit is niet vanzelfsprekend. De rechtstaat waarin we leven is nog altijd in opbouw, democratie bevindt zich nog altijd in een experimentele fase en is uiterst kwetsbaar., Op 9 maart (!) nog publiceerden we op onze website in het kader van burgerschapsonderwijs een artikel met als titel ‘Meer en meer democratieën vallen ten prooi aan autoritair leiderschap - FH-rapport’. Een citaat daaruit: ‘Voor het 14e jaar op rij geeft Freedom House een ernstige waarschuwing af voor de teruggang van de democratische rechtstaat in tal van landen in de wereld. Freedom House is een ngo, een onpartijdige organisatie die in 1941 werd opgericht. In een onderzoek in 195 landen op 15 gebieden komt de organisatie tot de conclusie dat politieke vrijheden en burgerrechten vaker worden geschonden dan dat ze worden verdedigd en verminderen.' (Klik hier voor het hele artikel.)

De aandacht voor de democratie en de waarden die het vertegenwoordigt verflauwde. Dat was nergens zo goed te zien als in de VS waar de regering van Donald Trump de afgelopen jaren stelselmatig de democratie en alle verworvenheden ervan zoals de vrije pers ondermijnden met leugens, verdeeldheid zaaiend, onterechte verdachtmakingen, autoritair gedrag, beledigingen, corruptie, vernietiging van het milieu, racisme, het afbouwen van belangrijke maatschappelijke organisaties en het verbreken van waardevolle internationale allianties. In diverse landen over de hele wereld werden andere autocratisch ingestelde leiders en hun achterban hierdoor een impuls – in Italië, Duitsland, Polen en ja, in zekere zin ook Groot-Brittannië. Echter, een minuscuul organisme, het Corona-virus stelt nu onomwonden aan de kaak dat de bevolking niet gediend is met berichtgeving die alleen autocraten dient.

COVID-19 kent geen partij
Het virus kent geen partij, religie, kleur of status. Het is er, onverbiddelijk, het dwingt regeringen en burgers tot handelen en tot een open berichtgeving die stoelt op feiten. De Trump-regering had en heeft daar grote moeite mee en heeft gekozen voor een glasharde ontkenning van de problemen en het heropenen van de economie, met zo weinig mogelijk restricties.

Democratie wil eenieder de toekomst geven die men verlangt maar vraagt ook om samenhang, eensgezindheid, openheid en waarheid. Leiders als Trump en Bolsenaro richten zich vooral op de egocentriciteit – mijn vrijheid, mijn onafhankelijkheid, geen overheidsbemoeienis (terwijl ze zich zelf meer dan anderen met de vrijheid van burgers bemoeien en de vrije pers als fake news betitelen).

Het is van cruciaal belang dat er lessen van deze tijd worden geleerd en dat ze straks, in de post-pandemische periode, ter harte worden genomen. Burgerschap gaat beslist een meer indringende en belangrijke positie krijgen. Terecht. De basis zal zijn dat de democratie en de openheid die deze rechtsvorm kenmerkt, in het onderwijs meer gewaardeerd en gevierd gaan worden en, vooral, dat dit ook aan volgende generaties schoolgaanden dient te worden overgebracht. En, dat bovenal, dat het door eenieder in het leven van alledag zal worden onderhouden. Vrijheid is kwetsbaar, het dient te worden gevoed en onderhouden, telkens weer. Overal waar we zijn. 

 
 

 
Meer over
 
who x.jpg
12 jul 2020

Blog Covid-19 - 12.5 miljoen+ coronagevallen - de pandemie is nog lang niet voorbij

Blog Covid-19 - 12.5 miljoen+ coronagevallen - de pandemie is nog lang niet voorbij
Klimaatblog – IEA: herstartstrategie wereldeconomi
7 jul 2020

Klimaatblog – Advies Planbureau aan Rutte: kies voor een duurzaam herstelbeleid

Klimaatblog – Advies Planbureau aan Rutte: kies voor een duurzaam herstelbeleid
racism protest x.jpg
3 jul 2020

Corona&Ongelijkheid – Oproep voor herdenking van 150 jaar einde slavernij in 2023

Corona&Ongelijkheid – Oproep voor herdenking van 150 jaar einde slavernij in 2023
'Focus op de positieve gevolgen van de crisis' - d
24 jun 2020

'Focus op de positieve gevolgen van de crisis' - door Sandra Beugel - CINOP

'Focus op de positieve gevolgen van de crisis' - door Sandra Beugel - CINOP
photo-1585222515068-7201a72c4181.jpg
24 jun 2020

Gevolgen coronacrisis voor het mbo - de een plukt er de vruchten van, de ander minder

Gevolgen coronacrisis voor het mbo - de een plukt er de vruchten van, de ander minder
Planbureaus aan Rutte: Benut positieve effecten va
14 jun 2020

Planbureaus aan Rutte: Benut positieve effecten van de coronacrisis in herstelbeleid

Planbureaus aan Rutte: Benut positieve effecten van de coronacrisis in herstelbeleid
Onderwijsdoelen behalen met beperkte mogelijkheden
13 jun 2020

Onderwijsdoelen behalen met beperkte mogelijkheden tot contactonderwijs

Onderwijsdoelen behalen met beperkte mogelijkheden tot contactonderwijs
Werkgroep Halsema: Voorkom schuld-tsunami onder jo
12 jun 2020

Werkgroep Halsema: Voorkom schuld-tsunami onder jongeren, zzp'ers en flexwerkers

Werkgroep Halsema: Voorkom schuld-tsunami onder jongeren, zzp'ers en flexwerkers
photo-1587614387466-0a72ca909e16.jpg
6 mei 2020

Herstart po-svo - Maar worden het hele of halve dagen voor de leerlingen?

Herstart po-svo - Maar worden het hele of halve dagen voor de leerlingen?
vrijthof x.jpg
27 apr 2020

De pandemie en Koningsdag 2020 worden in het collectief geheugen gegrift

De pandemie en Koningsdag 2020 worden in het collectief geheugen gegrift
pexels-photo-821948.jpeg
6 apr 2020

Profielblog Online leren - ins en outs - de megatransformatie naar virtueel onderwijs

Profielblog Online leren - ins en outs - de megatransformatie naar virtueel onderwijs

COOKIE INFORMATIE

Voor een volledige werking van deze website wordt gebruik gemaakt van cookies.
Meer informatie over cookies > Accepteren Alleen noodzakelijke cookies